Riem of ketting: welke aandrijving is beter voor jouw fiets?

Bij het kopen of onderhouden van een fiets kom je twee manieren tegen om de kracht van je trappers naar het achterwiel te brengen: de vertrouwde ketting en de tandriem. De ketting kent iedereen. De tandriem, meestal een Gates Carbon Drive, zie je steeds vaker op stadsfietsen en elektrische fietsen. In dit artikel zetten we beide nuchter naast elkaar, zodat je weet welke aandrijving bij jouw manier van fietsen past.

Hoe werkt een tandriem eigenlijk?

Een tandriem vervangt de metalen ketting door een riem van met carbon versterkt kunststof, ongeveer 1,2 centimeter (12 mm) breed, met tanden aan de binnenkant. Die tanden grijpen in de tanden van een voortandwiel bij de cranks en een achtertandwiel op de naaf. Het is dus geen wrijvingsriem zoals in een auto, maar een tand-in-tand-systeem dat niet kan wegglijden.

Omdat de carbonvezels in de riem niet uitrekken, blijft de spanning stabiel. Waar een ketting in de loop van de tijd langer wordt en gaat rammelen, houdt een riem zijn vorm. Dat is een groot deel van de reden waarom hij zo lang meegaat.

Waarom kan een riem niet met een derailleur?

Dit is de belangrijkste voorwaarde om te snappen. Een derailleur schakelt door de ketting zijdelings van het ene tandwiel naar het andere te duwen. Daarvoor moet de ketting een beetje kunnen buigen in de breedte. Een tandriem kan dat niet: hij is stijf in de breedte en heeft geen zijdelingse speling. Duw je hem opzij, dan loopt hij van de tandwielen af.

Een riem werkt daarom alleen met een systeem waarbij het schakelen ergens anders gebeurt: in een naafversnelling, in een trapasversnelling of op een single-speed zonder versnellingen. De riem loopt dan altijd kaarsrecht over dezelfde twee tandwielen. Wil je meer weten over dat verschil in schakelsystemen, lees dan ons stuk over naafversnelling of derailleur. Ook bij een e-bike bepaalt de motorkeuze mee wat handig is; daarover schreven we in middenmotor of naafmotor.

Waarom heb je een speciaal frame nodig?

Een tandriem is een gesloten lus. Je kunt hem niet openmaken en er weer aan elkaar klikken zoals bij een ketting met een sluitschakel. Dat betekent dat de riem als geheel om het frame heen moet worden gelegd, en dat kan alleen als de achtervork ergens open kan.

Frames die geschikt zijn voor een riem hebben daarom een splitpunt: een demontabele koppeling in de achtervork waar je de riem doorheen steekt. Zit dat splitpunt er niet, dan past er geen riem, punt. Daarnaast moet de achterkant van het frame stijf genoeg zijn om de spanning van de riem op te vangen zonder mee te veren, anders kan de riem onder belasting slippen. Dit maakt duidelijk waarom je een gewone kettingfiets meestal niet even laat ombouwen naar riem. De fiets moet er van de tekentafel af voor gebouwd zijn.

Wat kost het, en hoe lang gaat het mee?

Hier laat de riem zijn sterkste kant zien. Een gewone ketting is vaak na 3.000 tot 6.000 kilometer versleten. Een Gates-riem gaat een stuk langer mee: de stadsvariant CDN haalt ongeveer 5.000 tot 10.000 kilometer, de stevigere CDX zo'n 10.000 tot 15.000 kilometer, en onder gunstige omstandigheden soms meer. Grofweg gaat een riem dus twee tot drie keer zo lang mee als een ketting, soms langer.

Daar staat een hogere aanschafprijs tegenover. Een losse CDX-riem kost rond de 80 euro, en de bijbehorende tandwielen tellen daar flink bij op. Een complete set riem plus tandwielen loopt in de praktijk richting 200 tot 270 euro aan materiaal. Een kettinkje kost een fractie daarvan en is bij elke fietsenwinkel te krijgen. De riem verdient zichzelf dus vooral terug over de jaren, in minder vervangingen en minder onderhoud, niet op dag één.

Hoe zit het met onderhoud en comfort?

Een riem loopt droog en heeft geen olie nodig. Sterker nog, je moet hem juist niet smeren; kettingspray en ontvetter horen er niet op. Het onderhoud beperkt zich tot af en toe schoonspoelen met lauw water en een zachte borstel, plus periodiek de spanning en uitlijning controleren. Geen zwarte vegen op je broekspijp, geen roestige schakels na een natte week, en de aandrijving is vrijwel geruisloos.

De ketting vraagt meer aandacht. Vuil, regen en pekel vreten aan het metaal, en zonder smeren gaat de ketting rammelen, roesten en sneller slijten. Dat is geen ramp, maar het is werk dat terugkomt. Hoe je dat netjes doet, leggen we stap voor stap uit in fietsketting smeren en schoonmaken. Een goed onderhouden ketting loopt prima en is bij hoge vermogens zelfs een tikje efficiënter dan een riem, omdat een riem altijd onder spanning staat. In het dagelijkse stadsgebruik merk je van dat verschil weinig, en een versleten ketting verliest juist sneller rendement dan een riem.

Stad en forensen, of sport?

De keuze valt vaak vanzelf op zijn plek als je kijkt naar hoe je rijdt.

• Stad en woon-werkverkeer. Hier is de riem in zijn element. Je fietst door weer en wind, wilt schone kleren op kantoor en zo min mogelijk omkijken naar je fiets. Een riem met naafversnelling geeft precies dat: smeervrij, stil en jarenlang zorgeloos. Op een stadsfiets of een forens-e-bike is dat een logische combinatie.
• Sport en veel versnellingen. Rijd je sportief, in heuvels of met een racefiets of mountainbike, dan wil je het brede bereik en de lichte, efficiënte overbrenging van een derailleur met veel verzetten. Dat kan alleen met een ketting. Ook wie graag zelf sleutelt en overal onderweg snel een schakel wil kunnen vervangen, zit met een ketting ruimer in zijn mogelijkheden.
• E-bike. Beide werken, maar let op het type riem. De lichte CDN is niet bedoeld voor e-bikes met middenmotor; daarvoor is de stevigere CDX gemaakt, die het hogere koppel aankan. Twijfel je over de aandrijflijn van een elektrische fiets, laat je dan in de winkel adviseren.

Waar moet je op letten bij de aankoop?

Kies je voor een riem, weet dan dat je vastzit aan het systeem waarmee de fiets is gebouwd. Je kunt niet later alsnog een derailleur toevoegen, en het aantal versnellingen ligt vast in de naaf. Controleer of dat bereik past bij jouw route: woon je vlak, dan is een naaf met een handvol verzetten ruim voldoende; woon je heuvelachtig, kijk dan naar een naaf met een breder bereik.

Kies je voor een ketting, dan zit je goed met vrijwel elk frame en elke versnellingskeuze, en zijn onderdelen overal en goedkoop verkrijgbaar. De prijs die je daarvoor betaalt is een beetje structureel onderhoud.

Twijfel je nog, dan helpt het om beide eens te proberen. Bij een proefrit voel je meteen het verschil in geluid en loop. Kom je er zelf niet uit, dan kijkt onze werkplaats graag met je mee naar wat bij jouw kilometers en budget past.

Conclusie

Riem of ketting is geen kwestie van beter of slechter, maar van bij jou passen. De tandriem is de rustige, schone keuze voor wie in de stad of naar het werk fietst en zo min mogelijk onderhoud wil: smeervrij, stil en twee tot drie keer zo lang mee. Daar staan een hogere aanschafprijs en een gebonden systeem tegenover, want een riem kan alleen op een naaf of single-speed en op een frame met opening in de achtervork. De ketting is de veelzijdige, betaalbare klassieker die met elke fiets en elke derailleur werkt, overal te krijgen is, maar wel om smeren en reinigen vraagt en sneller slijt. Weet je hoe je rijdt, dan weet je welke aandrijving bij je hoort.